KRS: 0000870180
Zaginięcie bliskiej osoby jest jedną z najbardziej dramatycznych i stresogennych sytuacji, jaka może nam się przydarzyć. W Polsce rocznie zgłaszane jest od 13 do 15 tyś. zaginięć. Duża ich część to efekt celowych działań podjętych przez jednostki w wyniku kryzysu zdrowia psychicznego. Szczególnie narażone są osoby młode, będące w fazie intensywnego rozwoju emocjonalno-tożsamościowego. Niestety również osoby starsze, podatne na choroby neurodegeneracyjne i osamotnienie. Uczucia:
mogą popchnąć kogoś do nieracjonalnych i potencjalnie tragicznych w skutkach decyzji, np. ucieczki z domu czy podjęcia próby samobójczej. Wielu tym sytuacjom można jednak zapobiec. Podejmując odpowiednio wcześnie działania można umożliwić bliskim nam osobom otrzymanie niezbędnego wsparcia, bądź oferując je osobiście.
W wielu przypadkach, prewencja kryzysu psychicznego nie musi oznaczać konieczności podjęcia przez nas “ekstremalnych” kroków - często najważniejszą rolę może pełnić dobry kontakt z osobą narażoną. Oczywiście, bywają przypadki, w których sama troska i pytanie “co u Ciebie?” nie wystarcza, jednak może się okazać, że okazanie wsparcia i zainteresowania stanem psychicznym drugiej osoby może poskutkować redukcją stresu, lęku czy poczuciu osamotnienia, a regularny kontakt i rozmowa może nam pomóc w porę zauważyć alarmujące sygnały, np. o myślach samobójczych czy chęci ucieczki. W przypadku osób starszych, a w szczególności cierpiących na demencję bądź inne podobne schorzenia, warto zaopatrzyć je w telefon bądź inne urządzenie wyposażone w GPS (np. z aplikacją Find My Phone) oraz karteczkę z danymi kontaktowymi opiekuna bądź członka rodziny. Takie rozwiązania mogą w znaczącym stopniu ułatwić poszukiwania zaangażowanym bliskim lub odpowiednim służbom w momencie, kiedy dojdzie do zaginięcia.
Bezpośrednie wsparcie udzielane przez rodzinę i bliskich może odegrać kluczową rolę w prewencji kryzysu. Niestety czasem może się okazać, że nie jest wystarczające. W takich przypadkach istotną rolę w zapobieganiu zaginięciom odgrywa również szersze otoczenie społeczne oraz instytucje publiczne. Możemy porównać środowisko domowe i szkoły, miejsca pracy, domy opieki, placówki ochrony zdrowia. To właśnie ta druga kategoria miejsc tworzy przestrzeń, w której otoczenie wcześniej i skuteczniej zauważa niepokojące zmiany w zachowaniu jednostki. Otoczenie nie powinno bagatelizować wycofania społecznego, nagłego pogorszenia funkcjonowania, obniżonego nastroju, impulsywności ani utraty poczucia sensu życia. Jednak z różnych względów jako bliscy możemy ich nie dostrzec w porę. Powodami są braki w wiedzy dotyczącej zdrowia psychicznego, lub skuteczne ukrywanie symptomów i alarmujących zachowań przez osobę dotkniętą.
Odpowiednia edukacja kadry pedagogicznej, nauczycieli, wychowawców, opiekunów oraz pracowników ochrony zdrowia w zakresie rozpoznawania objawów kryzysu psychicznego. Oprócz tego uczy jak reagować, może znacząco ograniczyć ryzyko sytuacji, w których osoba w kryzysie pozostaje bez wsparcia. Równie ważnym elementem jest budowanie kultury reagowania - opartej nie na stygmatyzacji, lecz na empatii, uważności i gotowości do udzielenia pomocy.
Dostęp do specjalistycznego wsparcia psychologicznego i psychiatrycznego, szczególnie w momentach przełomowych i wywołujących silny stres (np. okres dojrzewania, utrata bliskiej osoby, choroba, przejście na emeryturę), stanowi jeden z najważniejszych i najskuteczniejszych elementów prewencji. Równie ważne jest normalizowanie korzystania z pomocy. Zgłoszenie się po wsparcie i rozmawianie o swoich emocjach i uczuciach nie jest oznaką słabości, a troską o własne zdrowie.
Istotnym elementem zapobiegania zaginięciom są także ogólnodostępne działania, które podejmują społeczności lokalne. Programy wsparcia sąsiedzkiego, kluby seniora, darmowe grupy wsparcia dla młodzieży, czy inne inicjatywy mające na celu integrację mogą przeciwdziałać izolacji społecznej. Ta z kolei często stanowi czynnik ryzyka dla pogorszenia zdrowia psychicznego, a w efekcie potencjalnych zaginięć. Kampanie społeczne zwiększające świadomość na temat kryzysów psychicznych, autoagresji, osamotnienia, zaburzeń czy dostępnych form pomocy, mogą wręcz zapraszać osoby w trudnej sytuacji do szukania wsparcia. Z drugiej strony zachęcają ich otoczenie, rodziny, przyjaciół, znajomych, opiekunów, do uważniejszego reagowania. Im większa wiedza i czujność społeczna, tym większa szansa na wczesną interwencję i zapobieżenie dramatycznym konsekwencjom.
Niektórym zaginięciom, np. tym, spowodowanym wypadkami bądź niewykrytymi zbrodniami, nie jesteśmy w stanie zapobiec. Jednak ich zdecydowaną większość poprzedzają sygnały. Jeśli są odpowiednio wcześnie zauważone, mogą pomóc dobrać nam odpowiednie narzędzia, dzięki którym będziemy mogli zaoferować skuteczną pomoc. Wiedza dotycząca kryzysów zdrowia psychicznego, świadomość form pomocy i prewencji, to rzeczy, dzięki którym z dużym prawdopodobieństwem możemy zapobiec tragedii. Pamiętajmy o tym, że często jest to też zwykłe okazanie troski i zrozumienia dla bliskiej nam osoby
Autorka artykułu: Olga Zabrocka, praktykantka Fundacji Zaginieni